Gecikme İçin Proxy Lokasyonu Seçimi: Katalogdan Karar

Önce hangi soru: pazar mı, gecikme mi?

Lokasyon kararı iki ayrı soruya cevap verebilir ve ikisi farklı ülkeler seçtirebilir. Pazar sorusu, hedefin o ülkeden gelen kullanıcıya ne gösterdiğini öğrenmek içindir; fiyat, stok, dil ve arama sonucu gibi ülkeye bağlı içeriklerde proxy ülkesi, kullanıcının ülkesi olmak zorundadır ve ölçülen gecikme ne olursa olsun değişmez. Gecikme sorusu, hedefin herkese aynı şeyi gösterdiği durumlarda isteğin en kısa sürede dönmesi içindir.

Ayrım tek bir testle yapılır: aynı uç noktaya katalogdaki iki farklı ülkeden istek atılır ve gövde karşılaştırılır. Gövde aynıysa hedef ülkeye duyarsızdır ve lokasyon gecikmeye göre seçilir. Gövde farklıysa pazar sorusu devreye girer; o durumda bu rehberin hesabı yalnız aynı pazar ülkesi için birden fazla ürün seçeneği varsa kullanılır.

Gecikmeye göre seçilen tipik işler şunlardır: herkese açık bir API’nin düzenli sorgulanması, kendi sitenizin ya da servisinizin dışarıdan izlenmesi, ülkeye duyarsız veri kaynaklarının toplu taranması ve yük testine hazırlık olarak yanıt süresi profili çıkarılması. Çok lokasyonlu site hızı testi bunun özel bir biçimidir: orada her ülkeden ölçülen süre ayrı ayrı kaydedilir.

İki bacak, bir toplam: gecikme nereden gelir?

Proxy üzerinden giden bir isteğin yolu iki bacaktır. Birinci bacak istemciden proxy sunucusuna, ikinci bacak proxy sunucusundan hedefe gider; yanıt aynı yolu geri döner. Her bacağın kendi tur süresi vardır ve HTTPS isteğinde bu tur süreleri birden fazla kez ödenir: istemci proxy’ye TCP bağlantısı açar, tünel ister, sonra TLS el sıkışması tünelin içinden uçtan uca hedefle yapılır. El sıkışmanın her turu iki bacağı birden kat eder.

Bu yüzden toplam gecikme kabaca iki bacağın tur sürelerinin toplamının birkaç katıdır ve kat sayısı bağlantının yeniden kullanılıp kullanılmadığına bağlıdır. Her istek için yeni bağlantı açan bir istemci her seferinde el sıkışma bedelini öder; bağlantıyı açık tutan istemci bedeli bir kez öder ve sonraki istekler yalnız tek bir gidiş dönüş kadar sürer. Lokasyon kararından önce istemcinin bağlantıyı yeniden kullandığından emin olunur; aksi halde en yakın ülke bile beklenen kazancı vermez.

Rakamla görmek için varsayım yazalım: İstanbul’daki istemci ile Frankfurt’taki proxy arasındaki tur süresi 40 ms, Frankfurt ile Amsterdam’daki hedef arasındaki tur süresi 10 ms olsun. Açık bağlantıda bir istek yaklaşık 50 ms sürer. Aynı hedefe proxy ABD’den seçilseydi birinci bacak 150 ms, ikinci bacak 90 ms varsayımıyla istek 240 ms’ye çıkardı. Bu sayılar örnek içindir; kendi değerleriniz gecikme ölçümü rehberindeki yöntemle bulunur. Gecikme, saniyedeki istek sayısını doğrudan sınırlar: tek bağlantıda 50 ms’lik istek saniyede yirmi, 240 ms’lik istek dörtten az istek demektir.

Üç yerleşim: istemciye yakın, hedefe yakın, arada

İstemci ile hedef aynı bölgedeyse karar kolaydır: proxy de o bölgeden seçilir ve iki bacak kısa kalır. Zor durum, istemcinin hedeften uzak olduğu durumdur; örneğin Türkiye’deki bir sunucu Kuzey Amerika’daki bir API’yi sorguluyorsa. Düz çizgi mantığıyla bakılınca proxy’nin nerede olduğu toplamı değiştirmez gibi görünür, ama üç etken bu mantığı bozar.

Birincisi, bağlantı kurulumu. Tünel isteği yalnız birinci bacakta ödenir; istemci her istek için yeni bağlantı açıyorsa birinci bacağın kısa olması, yani proxy’nin istemciye yakın durması kazandırır. İkincisi, yol kalitesi. Büyük değişim noktalarının bulunduğu ülkelerden geçen yollar, harita üzerindeki uzaklığın söylediğinden daha kısa sürer; Almanya ve Hollanda çıkışları Türkiye’deki istemciler için çoğu zaman coğrafi olarak daha yakın görünen ülkelerden daha iyi sonuç verir. Üçüncüsü, hedefin dağıtım ağı. Hedef bir içerik dağıtım ağı arkasındaysa isteği proxy’nin ülkesindeki kenar sunucu karşılar; içerik kenarda önbellekteyse ikinci bacak kısadır ve proxy’nin istemciye yakın olması yeter. İçerik dinamikse kenar sunucu isteği hedefin asıl sunucusuna taşır ve bu görünmeyen üçüncü bacak, proxy hedefin asıl sunucusuna yakın seçildiğinde kısalır.

Önbelleklenebilir ya da istemciye yakın hedeflerde proxy istemciye yakın ülkeden, dinamik ve uzak hedeflerde hedefin asıl sunucusuna yakın ülkeden seçilir. Asıl sunucunun nerede olduğu belli değilse ölçüm karar verir; bir sonraki bölümdeki protokol tam olarak bunu bulur.

Katalogdan karar: ürün başına ülke listesi

Lokasyon seçimi ürün seçimine bağlıdır, çünkü dört ürünün ülke listeleri farklıdır. Static IPv4 datacenter ürünü beş ülke sunar: ABD, Birleşik Krallık, Hollanda, Almanya ve Kanada; Türkiye bu listede yoktur. Rotating IPv4 ürünü on beş ülke listeler ve Türkiye bu listededir. Static IPv6 ürünü on dokuz ülkeyle en geniş listeye sahiptir ve Türkiye dahildir. Rotating IPv6 ürünü dokuz ülke sunar: Almanya, ABD, Birleşik Krallık, Hollanda, Fransa, Kanada, Polonya, Japonya ve Avustralya.

Türkiye’deki bir istemci için sabit IPv4 adres gerekiyorsa en yakın çıkışlar Almanya ve Hollanda’dır; Türkiye çıkışı yalnız rotating IPv4 ile ya da hedef IPv6 kabul ediyorsa static IPv6 ile alınır. Hedefin IPv6 kabul edip etmediği üç testle ölçülür ve bu ölçüm IPv6 datacenter hedef uyumu rehberinde anlatılır; uyumlu hedefte Türkiye çıkışlı static IPv6 hem en kısa birinci bacağı hem en düşük adet fiyatını verir.

Avrupa hedefleri için Almanya ve Hollanda, Kuzey Amerika hedefleri için ABD ve Kanada, Asya-Pasifik hedefleri için Japonya ve Avustralya katalogdaki seçeneklerdir; Asya-Pasifik yalnız rotating ürünlerde ve static IPv6’da vardır. Hedef listesi karışıksa tek ülke seçmek yerine hedefler bölgelere ayrılır ve her bölge kendi ülkesinden çıkar; rotating ürünlerde bu, istek başına ülke parametresiyle yapılır.

Fiyat tarafında static IPv4 paketleri ülkeden bağımsız kademelerle satılır: 30 günlük dönem için 100 adet 15 USD, 250 adet 25 USD, 500 adet 45 USD, 1000 adet 80 USD. Static IPv6 paketleri Türkiye, Almanya ve ABD için 100 adetten başlar ve 1000 adet aylık 20 USD’dir; diğer ülkelerde 1000 adetten başlar. Rotating IPv4 GB bazlıdır, rotating IPv6 port bazlıdır ve tek port aylık 29 USD’dir. Lokasyon kararında fiyat farkı yalnız aynı ürün içinde ülkeler arasında değil, ülke listesi yüzünden ürünler arasında ortaya çıkar.

Ölçüm protokolü: üç ülke, bir hedef, bir saat

Katalog listesi adayları verir; sıralamayı ölçüm yapar. Önce hedefin gerçek uç noktası, yani işin isteği attığı adres seçilir. Katalogdan üç aday ülke belirlenir: istemciye en yakın, hedefe en yakın tahmin edilen ve ikisinin arasında bir değişim noktası ülkesi. Her ülkeden aynı uç noktaya yirmi istek atılır; bağlantı süresi ve ilk bayt süresi kaydedilir, ortanca değer alınır. Ölçüm günün iki farklı saatinde tekrarlanır, çünkü yollar yük altında farklı davranır. Komut düzeyindeki ayrıntı ve yedi güvenilirlik kuralı gecikme ölçümü rehberindedir.

Karar ortanca ilk bayt süresine göre verilir; tek bir en iyi değer, yoldaki anlık dalgalanmayı yansıtır. İki ülke arasındaki fark, işin istek başına harcadığı toplam sürenin yanında küçük kalıyorsa, yani sayfanın işlenmesi ya da ayrıştırılması ölçülen farktan uzun sürüyorsa, gecikme karar vermez; o durumda daha geniş adres listesi ya da daha düşük fiyat sunan ülke seçilir. Fark büyükse ve iş saniyedeki istek sayısına bağlıysa en düşük ortancalı ülke seçilir.

Ölçüm sonucu tarihle birlikte saklanır. Hedef dağıtım ağını ya da asıl sunucusunu değiştirirse, istemci başka bir bölgeye taşınırsa ya da hata oranında açıklanamayan bir artış görülürse ölçüm tekrarlanır; değişiklik olmasa da üç ayda bir yenilenir. İki tarih arasındaki fark, hedefin mi yoksa kendi kurulumunuzun mu değiştiğini gösterir.

Gecikme dışındaki iki kısıt: adet ve blok

En düşük gecikmeli ülke, işin adres ihtiyacını karşılamıyorsa seçilemez. Static ürünlerde ülke başına alınan adet, hedefin adres başına istek bütçesine bölünerek saatlik kapasiteye çevrilir; kapasite yetmiyorsa gecikmede ikinci sıradaki ülkeden ek paket alınır ve iş iki ülkeye bölünür. İki ülkeden çıkmak hedef açısından da bir avantajdır: adresler farklı ağ bloklarından gelir ve blok çeşitliliği rehberinde anlatılan tek blok riski azalır.

IPv6 tarafında blok, adetten önemlidir. Hedef hız sınırını /64 blok başına sayıyorsa Türkiye çıkışlı 1000 adetlik static IPv6 paketinin kaç bloğa dağıldığı, kaç adres içerdiğinden daha belirleyicidir; bu sayı paket alınmadan sorulur. Gecikme en düşük olsa bile blok sayısı yetmiyorsa, aynı ülkede rotating IPv6 portu ya da ikinci bir ülke devreye girer.

Lokasyon kararı böylece üç sütunlu bir tabloya iner: aday ülke, ortanca ilk bayt süresi, o ülkede alınabilen adet ya da port. Tablonun en üst satırı seçilir; seçim, sağlayıcı seçim kontrol listesindeki diğer ölçütlerle birlikte sipariş öncesi son kontrolden geçer.